Etter eit knapt halvår som bryggar er eg no klar med sju slag til jul.
No er tida inne for å nyte gøtt øl i triveleg selskap. Eg vil difor ynskje alle ei retteleg god jul frå Djupdalsbrygg!
Stikkord: Ølbrygging
#7 Mandarina IPA
Sidan brygging har ein del daudtid, hadde den effektive delen av meg funne ut at brygging og flasking samtidig var ein god ide. Med andre ord ein mann som gjer to ting på en gang. Kva meir kan gå gale?
Sidan eg ikkje har laga IPA sidan første brygg, er det dette som står på planen i dag. Ølet eg skal lage heiter Mandarina IPA. Namnet er ikkje henta frå fruktdisken på Spar, eller menyen på næraste Kina sjappe. Namnet kjem frå humlesorten Mandarina Bavaria. Denne humla har ein behageleg fruktig smak, med hint av mandarin, søt appelsin og urter. Her får ein naturleg nok dekka minst tre av dei fem om dagen!
Sidan eg skulle gjere to ting på ein gong så hadde eg alliert meg med naboen i dei kritiske fasane. Kverna vart handtert av to stødige karar, og kverna malt hamna i kjelen.
Sidan eg enda ikkje hadde starta å multitaske gjekk mesking som ein draum, og brygget var klart til kok.
Når vørteren hadde byrja å koke var det klart til flasking, og eg gjekk då frå singel- til multitasking. Sukkerlake hadde eg klokeleg klargjort på førehand slik dette blei i det minste gjort rett. Halvvegs ned i karet kom eg på at eg ikkje hadde gjort FG målinga, og eg heiv meg rundt med pipetta. BRIX verdien blei tasta inn i refraktometer kalkulatoren, og verdien var heilt på tryne. Hadde noko gått gale i gjæringa? Her var gode råd dyre. Hydrometer vart henta fram for kontrollmåling, og her var ein rett på 1,012. Akkurat der ein skal vere.
Sidan refraktometer ikkje hadde svikta meg tidlegare gav eg meg naturelg nok ikkje så lett med dette. Etter mykje knoting og ein augneblikk av fornuft, kom eg til at eg sjølvsagt brukte feil kalkulator. Med riktig versjon hamna eg også der på 1,012 i FG. Gleda vart dessverre ganske kortvarig då slurpelydane frå heverten tala om mangel på merksemd og omsorg. Fornærma som den var slapp den eit par hikst før den gav seg for dagen.
Forsøk på å få opp dei siste litera med øl resulterte berre i at gjæra blei virvla opp, og det var vel Dodraugen som enda opp med den beste kvelden av alle.
Når det var klart til tapping kom naboen over, og ein fekk igjen balanse i universet. Tappinga resulterte i 40 flasker Sambryggs(s)øl, samt smaksprøve til flaskaren og korkaren. Dette blir bra!
Med flaskinga unnagjort burde resten av prosessen vere plankekøyring, men den gang ei. IPA er eit øl som kjenneteiknast av mykje smak, og det som lager smaken er mykje humle. Dette er eit problem for filteret på Grainfatheren. Dette har ein tendens til å tette seg, og allereie etter 5 minutt rann det sakte.
Mi rutine har då vore å skrape vekk det verste med storsleiva, og kvifor endre noko som verkar? Problemet denne gong er at styrkedråpane frå flaskinga tydelegvis hadde gitt meg kjempekrefter, slik at neste gong det var tid for skraping, var det ikkje noko filter å skrape? Det låg å kose seg på botn av kjelen, og syntes at skrapinga mi ikkje høyrde heime nokon stad. Utan filteret gjekk det ikkje lang tid før pumpa gikk tett, og straumen av øl til gjæringskaret stoppa opp. Løysinga blei hard, men kjærleg massering av slangen mellom Grainfatheren og motstraumskjølaren. Dette fekk etter litt pumping ut driten av systemet slik at pumpa igjen fungerte. Jaja. Det er i motbakkar det går oppover.
Mandarina IPA:
Est Original Gravity: 1,058
Estimated Alcohol by Vol: 5,8 %
Batch Size: 24 liter
Bitterness: 66,4 IBUs
Est Color: 10,8 EBC
Malt
5,60 kg UK Pale Malt 3
00 g German Wheat Malt
100 g UK Amber malt
Humle
60 g Mandarina Bavaria, First Wort Hopped.
60 g Mandarina Bavaria,, 15 min.
60 g Mandarina Bavaria, 15 min.
130 g Mandarina Bavaria, Dry-Hopped.
1 g Protafloc, In mash
Gjær
Safale US-05
#6 Sambryggs(s)øl
Tid for brygging. Gjæringsskapet har stått tomt i ei heil veke, og det er ikkje innanfor! Denne gongen prøver eg meg på eit øl som kollegaer i Sambryggeriet har hatt stor suksess med. Så stor suksess at dei har blitt kommersielle. Dette settet, og fleire andre finn ein no på Vinbua på Moa.
Det er ikkje godt å vite kva avtale Knoll har fått for ølsetta sine, men rykta og ganglanget tilseier han har fått store rabattar i andre etasje.
Ikkje veit eg kva gutane snorta når dei fann på namnet Gypsumsnorter. Naturleg nok vart dette namnet alt for avansert for ein stakkars bygdegut, så eg enda på Sambryggs(s)øl.
Pretty in pink. Det er gutane i Sambryggeriet det.
For ein gong skuld brukte eg kameraet på telefonen ganske flittig for å dokumentere reisa frå korn til øl.
Det er ikkje noko juks i prosessen, og Djupdalsbrygg følgjer den tyske reinheitslova. Her nyttast berre malt, humle, gjær og vatn. Samt grøne joggesko.
Det er viktig å blande godt når ein tilset malt i vatnet. Om ein slurvar i meskinga vil ein ikkje få ut alt gjærbart sukker. Då endar ein med eit øl som får lågare alkoholprosent, noko som kan øydeleggje balansen i sluttproduktet.
Grainfatheren sirkulerer vørteret gjennom heile meskinga. Sjølve malten ligg i eit rør i midten med rist i toppen og botn.
Når meskinga er ferdig løftar ein opp innerrøyret og let det renne av. Når det nesten ikkje dryp lengre, kan ein trykke rista på toppen ned til den kviler på maltet. Då er det tid for skyljing av maltet. Formålet med skyljinga er å få ut siste gjærbare sukker, samt få det endelege volumet med væske før koking. Grainfather har laga ein snedig app. Denne bereknar mengd vatn til både mesking og skyljing, med utgangspunkt i frå mengda med malt. Veldig greitt for ei urøynd sjel.
Før kokning dannar det seg det seg ein del skum på toppen. Dette er viktig å røyre inn slik at det ikkje kokar over.
Det er i kokefasen ein tilset humla. Ulike typar blir tilsett for å gje både bitterheit og aroma. Tidspunktet det blir satt til i kokeprosessen er og viktig for å behalde balansen i ølet.
Sidan bryggeprosessen tek ein del timar, og ein god del av dette er dødtid, kan ein sørge for å vaske ting undervegs. Reinhald er som kjend særs viktig.
Elles så kan ein bruke tida til noko langt meir fornuftig. Smaksprøve.
Kolchen var godt drikkandes allereie, sjølv om den bør lagrast kaldt minst ein månad.
Mr Neslon har fått ein fantastisk klårleik, og den byrjar å modne som den skal. Skål!
Passe fullt ølleskap?
Dessverre kan ein ikkje berre drive med smaksprøving i solskinet. Når det er ferdig å koke, må ein gjere måling av OG. Her nyttar eg både eit hydrometer for øl, og eit refraktometer. På refraktometeret må ein rekne om verdien ein får i BRIX til OG. Dette gjer ein enkelt på Bryggekalkulatoren. Eg kjem som regel ut med en verdi som er ganske lik på begge målingane, og nyttar ofte middelverdien av desse målingane for OG verdien.
Det blei om lag 22 liter til gjæring.
Endelig er det liv i gjæringsskapet igjen.
Sambrygs(s)øl
Est Original Gravity: 1,060
Estimated Alcohol by Vol: 6 %
Batch Size: 45 liter
Bitterness: 35 IBUs
Est Color: 15 EBC
Malt
4,25 kg Pale Malt (6 EBC)
350 g münchenermalt, 25 EBC
400 g hvetemalt,
350 g pale crystal malt, 70 EBC
Humle
15 g Citra, pellets, 60 min.
15 g Cascade, pellets, 15 min.
15 g Citra, pellets, 15 min.
15 g Citra, pellets, 2 min.
15 g Cascade, pellets, 2 min.
10 g Amarillo, pellets, 2 min.
15 g Citra, pellets, tørrhumle fra dag 5
15 g Cascade, pellets, tørrhumle fra dag 5
10 g Amarillo, pellets, tørrhumle fra dag 5
Gjær: Safale US-05
#5 Krøll(sch) på tunga
Kolsch
Kolsch
Kolsch
Kolsch
Kolsch
Kolsch
Kolsch
Kolsch
Kolsch
Kolsch
Kolsch
Kolsch
Kolsch
Kolsch
Kolsch
Kolsch
Av ein eller annan grunn finn eg Kolsch umogeleg å uttale. Det kjem både r, o og dobbelt l i uttalen? I eit forsøk på å lære kva det heiter tok eg det gamle skule trikset og skreiv ordet fleire gonger. Om det hjalp noko er ein annan sak. Namnet på øla gav seg i grunn sjølv. Krøll(sch) på tunga.
Oppskrift:
Forventa min OG: 1.050
Forventa FG: 1.012
Forventa IBU: 27.8
Batchvolum: 25 liter
Korn:
Pilsner Malt: 5.5kg (96%)
Munich Malt: 0,2 kg (4%)
Humle:
90min:
Hallertauer Mittelfruh 6,3 % 33 g
10 min:
Hallertauer Mittelfruh 6,3 % 15 g
5 min:
Hallertauer Mittelfruh 6,3 % 20 g
Gjær:
4 pakker White Labs WLP029-German Ale/Kolsch
Koking: 90 min
Mesking:
60 min: 65 grader
10 min: 75 grader
Gjæring: 14 dager på 18 grader
OG havnet litt over forventa, men sidan eg var litt over ein liter under forventa volum er ikkje det noko uventa.
Kölsch er ein øltype frå området rundt Køln. I motsetjing til mange lyse øl er Kölsch overgjæra (gjæring på rundt 20 grader), men den skal lagrast ved lav temperatur som annan lager etter gjæring. Ølet er lyst, gyllent og med mild bitterheit.
#4 Mr. Nelsons Fillecountry
«Jamen Pernille, da. Det er helt sant, æresord»
Kanskje Mr. Nelson sitt utbrot : «Dette er eit fillecountry» kom av at han ikkje hadde fått eit øl oppkalla etter seg? DjupdalsBrygg har sjølvsagt tenkt å gjere noko med det, og Mr. Nelsons Fillecountry er no til gjæring. Som Mr. Nelson er det sjølvsagt ein amerikanar, og vi håper at Tralle Tonetroll held seg unna dunken.
Ølet som bryggjast er ein APA (American Pale Ale) med Nelson humle i. OG kom ikkje heilt opp på det den skulle vere (1.056), men retta for litt større volum med vørter så vart det nok ikkje det heilt store avviket.
Oppskrift:
Forventa min OG: 1.059
Forventa FG: 1.014
Forventa IBU: 40.9
Batchvolum: 23 liter
Korn:
Belgian Pale Malt: 5.4kg (86%)
Wheat Malt: 0,5 kg (8%)
Amber Malt: 0,4 kg (6%)
Humle:
90min:
Australian Galaxy 15,0 % 14 g
15 min:
NZ Nelson Sauvin 12,5 % 23 g
5 min:
NZ Nelson Sauvin 12,5 % 23 g
Gjær:
2 pakker US-05 tørrgjær
Koking: 90 min
Mesking:
60 min: 65 grader
10 min: 75 grader
Gjæring: 14 dager på 18 grader
Etter to dunkar med julebrygg må eg seie at det lyse ølet såg særs lekkert ut i karet.
22.5 liter klart til gjæring.
Etikett:
Julefantasi. Andre vers
Ein treng vel ikkje vere raskaste ilderen i buret for å skjøne at her er det mykje likt med Første vers. Eg hadde tenkt å prøve litt forskjelleg sidan eg hadde to like brygg på gang, men eg enda opp med ganske lik framgangsmåte på begge. Merkeleg nok gav det likt resultat, og ein kan vel difor seie eg er konsekvent middels.
Eg enda også her på ein OG på 1.060, som er ok. I same slengen blei det tatt ei måling av Første vers. Her her har vi kome ned på 1,018 på ei veke. Kanskje det kan bli eigenprodusert drikk på julebordet?
Flasking av første brygg
Flaskedag. Første brygg. Kan det bli betre? Her var det klart for blondiner, lederhosen, bierstube musik og klirrande flasker. Nå hadde ikkje blondinene anledning (madammen og svigermor), lederhosen var til press og iPaden var utlada. Klirrande flasker derimot blei det. Nabo, Hans Eivind, erstatta blondinene, og med det var produksjonsrekka komplett.
Ølet er klart for å tappast over til bøtte med kran. 1,010 FG, som gir ABV på 5,9% i følgje Grainfather appen min.
Første trinn er å desinfisere alt. Flasketre med flaskevaskar er kjekt å ha i eit slikt tilfelle.
Flasketreet var snart fylt med nødvendig antall flasker.
Neste steg er å få ølet over i eit gjæringsbøtte med kran slik ein kan bruke ein flaskefyllar til sjølve flaskinga. Her er det viktig med hygiene i alle ledd, og StarSan blir brukt flittig på alle deler som skal i kontakt med ølet. Når ein startar å føre over ølet til den nye bøtta, tilset ein sukkerlake. (Ca 6 g pr liter øl.) Dette gir ei gjæring i flaska for å få karbonering av øla.
Når ein har fått over all den klare øla er det berre å starte flaskinga. Her er det greitt med ein skikkelig arbeidsbenk, men ein frå ÅRIM får duge i nauda.
Når ein er midt i tappinga så er det greitt å vere to. Ein til å fylle å ein til å korke. Hans Eivind korkar for harde livet. Hugs å desinfiser korkene og!
Mykje hardt arbeid gir klirrande resultat. Då skal desse kose seg i romtemperatur i 14 dagar før det er klart for prøvesmaking.
Etikett må ein sjølvsagt ha.
#2 Julefantasi. Første vers.
Etter ei rask samanlikning av juleøloppskrifter med jobbkollega Knoll, fann vi ut at vi hadde bryggja om lag same juleølet. Dette blir Brew-off. East coast vs West coast. Sambryggeriet mot DjupdalsBrygg. Bedre Jul mot Julefantasi (vers 1 og 2). 50 brygg mot 2 brygg. Regner med ein enkel siger her.
Den som har vore i kyrkje 2. juledag i Stordal dei siste 50 år, har hatt gleda av å høyre Stordal Hornmusikk spele Julefantasi. No skal det seiast at tradisjonen måtte vike for nokon år sidan, då Julefantasi kanskje ikkje var det mest vellukka potpurri av julesongar. Håpet er at min Julefantasi endar med betre komposisjon, og utan sure notar.
Oppskrift:
Forventa min OG: 1.060
Forventa FG: 1.015
Batchvolum: 23 liter
Korn:
Belgian Pale Malt: 4,7 kg (77%)
Amber Malt: 0,5 kg (8%)
Belgian Cara 20 Malt: 0,4 kg (7%)
Caramel/Crystal Malt 120 L: 0,4 kg (7%)
Belgian Chocolate Malt: 0,08 kg (1%)
Humle:
90min:
40 gr Golding
15 min:
20 gr Golding
0 min:
30 gr Golding
Gjær:
2 pakker S-04 tørrgjær
Koking: 90 min
Mesking:
60 min: 65 grader
10 min: 75 grader
Gjæring: 14 dager på 18 grader
Eg hadde fokus på å få opp OG denne gongen, og med riktig volum av vatn, betre røring ved tilsetjing av korn, samt at eg trykte ned rista før skyljing så enda eg på 1.060. Ikkje helt topp, men innanfor. Juleølet skal modast ei stund så det var greitt å få i land første vers. Eg har eit sett til, og det blir tatt så snart det blir ledig kapasitet i gjæringsskapet.
#1 Feil not found IPA
Grainfatheren i hus. Dessverre mangla setta som var bestilt fra Hobbybryggeren i sendinga. Krise! Her skulle det bryggjast! Redninga blei trivelege folk på Vinbua. Grunna manglande Citra humle blei det eit kit der og, basert på Syntax Error IPA frå Aasbakkane Garasjebryggeri. IPA med mykje humle er som kjent det enklaste ølet å starte bryggje karriera med…. Heldigvis var eg for urøynd til å vite de.
Eit lite tipse til alle nybyrjarar: SKRU SAMAN ALT PÅ FORHAND SLIK AT DU KAN KONSENRERE DEG OM FØRSTE BRYGGET!!!
Sidan tolmod ikkje alltid er mi sterke side, så sette eg i gang så rask som mogeleg etter eg hadde alt på plass. Grainfatheren blei montert og testa med vatn laurdag. Søndag var eg i gong, og med litt verktøy lånt frå naboen blei skruane på maltmølla stramma slik at målinga kunne starte. Med montering av diverse undervegs blei det ikkje tid til å sjå opp igjen instruksjonsvideoen frå Grainfather. Difor fekk eg ikkje med meg at det var viktig å røyre godt når kornet gjekk inn, samt at rista på topp skulle trykkast ned før skyljing. At ein må bruke Grainfather kalkulatoren for å berekne vassmengda gjekk meg og hus forbi. Resultatet blei ein OG på 1.055, som er eit godt stykke under forventa OG.
Oppskrift:
Forventa OG: 1.068
Forventa FG: 1.012
Batchvolum: 20-22 liter
Korn:
Pale Malt: 5,2 kg (80%) Munich Malt: 1 kg (15%) Carapils: 0,3 kg (5%)
Humle:
60min:
50 gr Chinook
15 min:
12,5 g Dr Rudi 12,5 g Simcoe
1 min:
10 g Cascade 20 g Simcoe 10 g Chinook
Etter 7 dager:
10 g Dr Rudi 30 g Cascade 15 g Simcoe
Gjær:
1 pakke US-05 tørrgjær
Koking: 60 min
Mesking:
60 min 65 grader 10 min 78 grader
Gjæring:
14 dager på 21 grader
Det var uansett ein lukkeleg mann som fekk fylt karet med eige vørter. Litt usikker på korleis ein skulle behandle tørrgjæra så brukte eg EDB reiskapen, og fann eit tips på at ein skulle koke opp eit par desiliter vatn. Vente til det hadde ca 20 grader. Drysse gjæra i vatnet. Vente 15 minutt. Røyre i gjæra. Vente nye 15 minutt. Grunnen til denne metoden er at tørrgjæra er kjennslevar i første møte med væske. Med denne metoden kan ein unngå at halvparten av gjær cellene døyr av sjokk i møte med vørteret, samt at ein styrkar cellemembranen slik at gjæra blir meir effektiv.
Då var det berre å skru saman oksygeneringa. Full drus i 60 sekund. På med lokket og gjærlås, og så var eg i gong.
Når ein bryggjar for første gong er det greitt å alliere seg med kjente med brygge erfaring. Nabo, Hans Eivind, kom innom med jamne mellomrom og hjalp til i kritiske fasar. Det var til stor hjelp når kunnskapen min ikkje nødvendigvis var til stades i alle fasar.
Utstyr
Ein kompis av meg meiner at dess dyrare ein hobby er, dess meir moro har ein det. No viste det seg dessverre at ølbrygging ein særs morosam hobby…. Det er bryggjaren, saman med utstyret som gjer ølet, men ein kan forenkle prosessen og spare tid ved å ha riktig utstyr. Det finnest vel eit utal spesialtilpassingar i dei forskjellege heimebryggjeri rundt omkring, og den som har tid og interesse for å lage eigne løysingar, kan kome langt utan store investeringar.
Ein av dei viktigaste komponentane er bryggjekjelen. Her finn ein alt frå kjelevariantar til automatiserte bryggemaskiner. Eg ønska ikkje å lage dette frå grunnen sjølv, så eg enda med å sjå rundt på interweben etter bryggemaskiner. Utvalet er kanskje ikkje heilt det største, men for meg så handla det etter kvart om BeerBrew 30 eller Grainfather. Speidel Braumeister var sjølvsagt den ein helst skulle gå for, men denne blei utelatt frå vurderinga grunna pris. Beer Brew 30 er vel inngangsporten for mang ein hobbybryggjar, men etter å ha konferert med tidlegare eigarar av Beer Brew 30 om temperaturproblem osv, enda eg med ein Grainfather. Dette er ein alt i eitt bryggjerimaskin, og ein kan vel kalle det folkevarianten av Speidel Braumeister. Eg skal skrive litt meir om Grainfatheren seinare når eg får brukt den nokre gangar.
I tillegg er gjæringa ein særs viktig del av ølbrygginga. Det er viktig å ha god temperaturkontroll her. Eg enda med eit kjøleskap med ein STC-1000 og frostvakt frå Biltema. I byrjinga vil eg nytte eit stort kjøleskap slik at eg kan ha to gjøringstankar i drift samtidig, men på sikt så blir det eit mindre kjøleskap som har plass til ei bøtte.
Link til korleis ein set opp temperaturstyring med STC1000 finn ein her: Temperaturstyring på 1-2-3 frå Sambryggeriet
I tillegg så er det ein del ting som ein bør/må ha:
- Rustfri skje
- Whirlfloc T 100g (Klaringmiddel)
- Hydrometer med testrør
- Gjæringsbøtte 30 liter med kran
- 2 stk gjæringsbøtte 30 liter
- Flaskefyllar / Tappestang Kraftig
- Star San 16 oz (Desinfeksjon)
- Pumpeflaske for Star San
- Flaskeskyllar med pumpe
- Flaskestativ 81 flasker
- Flaskebørste nylon
- Termometer
- PBW 450g (vaskemiddel)
- Erlenmeyerkolbe 5000 ml (Viss ein skal bruke fersk gjær)
- Magnetrøyrar (Viss ein skal bruke fersk gjær)
- Maltmølle komplett. Gir fersk maling av korn.
- Refraktometer. Greitt å ha til måling, men ein klarer seg med hydrometer
- Flasker
- Oksygeneringsutstyr til gjæringskar
- STC-1000 til temperaturstyring
- Kjøleskap både til lagring av øl og gjæring.
- Kar til vasking av utstyr
Med dette lille utvalet av utstyr, så er det bare å starte brygginga!
DjupdalsBrygg 
