#12 Ali, Nøkken og Ingen

Ein vårdag. Slik ein berre har på Sunnmøre. Med temperatur som får ein røynd polarutforskar til å drøyme om milde snøstormar. Med nedbøren som ville fått Noa til å ta fram hammar og sag igjen, og denne gang ville han vurdert om han skulle tatt med fire av kvar, for no var det alvor.

IMG_2003

«Jeg velger meg April» skreiv Bjørnson. Du var ikkje på Sunnmøre når du skreiv det Bjørnstjerne. Her hadde du valt dagen med opplett, slik at Synnøve Solbakken kunne haldt stakken tørr, og gjere guten glad.

gladgut

Det var på ein slik dag at eg bestemde meg for å bli med på Sunnmøre Ølbryggjarfestival. Sidan det er konkurranse, vel eg å ha bortforklaringane klare, i tilfelle det ikkje går vegen. No som eg har fått unnskyldninga om veret klar, er det og viktig å ha nokre syndebukkar. Difor hadde eg fått med Ali, Nøkken og Ingen til å bryggje, og som vanleg er eit skandalearrangement i emninga.

Eg lyt presentere min medbryggjarar. No kjenner eg vel faktisk ikkje nokon som heiter Ali, og difor blir han representert med eit bilete av The Kardashians.

kardashians

Nøkken har vore ein ven gjennom fomlete ungdomsår, og kanskje noko The Kardashians burde nytta oftare?

rfsu-nøkken-kondomet-1-700x700

Ingen heiter eigentleg Inge, men sidan han er frå den sida av fjorden der alle namn endar på n, så blei det Ingen. Vi var litt lei på skulen av at: Ingen hadde smugrøykt. Ingen hadde gjort leksa og Ingen hadde knust ruta. Sidan Ingen eigentleg er ein særs kjekk kar og sikkert ikkje vil bli hengt ut i ein blogg, har eg valt å representere han med eit bilete av Kim Kardashian.

kim

Det er mykje sprut her, så det må vere Sambryggeriet eller Grim og Gryt i flaska?

Her kjem historia om når Ali, Nøkken og Ingen skulle bryggje øl. Ali starta med å fylle vatn, Nøkken stilte temperatur, og Ingen sjekka om brytaren var satt på kok. Når vatne aldri blei varmt, og Ingen skjøna noko, måtte Nøkken gå gjennom innstillingane igjen, og fann ut at Ingen hadde stilt brytaren til mesk noko som gjorde Ali sint. Snart var temperaturen riktig, og i mellomtida hadde Ali målt opp malten, Nøkken fann fram kverna, og Ingen drillen. Ali trudde at Nøkken hadde lada batteriet på drillen, men det var det Ingen som hadde gjort. Når batteriet viste seg å vere tomt var Nøkken irritert på Ali for at Ingen hadde lada batteriet. Heldigvis kom Nøkken på at det var eit reservebatteri i eska.

Når mesken var til kok fann Nøkken ut at Ali trengte ei ventepils. Ingen nemt, Ingen glemt, og det gjorde Ingen ingenting. Nøkken huska faktisk å ha i humle til rett tid, og for ein gang skuld såg det ut som at himmelen var blå bak skyene.

Ali gjorde klart til tapping på fat, og motstraumskjølaren blei kopla på. Nøkken starta pumpa, men der kom det ingenting. Skandale var som vanleg eit faktum. Ali prøvde alle busketriks i boka, med skyljing av kjølaren, blåse gjennom luft, og «sug og start» av pumpa. Ingenting hjelpte. Det var og blei tett.

IMG_1435

Til slutt kom Nøkken på ein plan som Ingen hadde tenkt på tidligare. Heile brygget blei tømt over i karet, slik at Ali kunne sjekke filter og pumpe. Det viste seg at Ingen hadde sjekka at gummipakninga på filteret var festa skikkeleg, eller at Nøkken hadde vore borti pakninga når han rørte. Ali var igjen irritert for at Nøkken hadde vore uforsiktig, og at Ingen hadde sjekka pakninga. Pakninga var heller ikkje å finne sjølv om Ali lette overalt. Nøkken meinte at ein kunne teipe igjen enden på filteret, og det hadde Ingen motførestillingar mot. Med det teipa filteret på plass, kunne Ali igjen starte med tappinga, og denne gang fekk ein fylt karet. Til og med pakninga dukka og opp når brygget blei tømt tilbake.

 

Snart var det 23 liter med Pale ale klart til gjæring, og dei tre venene Ali, Nøkken og Ingen var godt nøgd med dagen.

IMG_2022

 

Oppskrift Ali, Nøkken og Ingen:

OG: 1,052

FG: 1,014

ABV: 5,0%

Boil: 60 min

IBU: 26,7

4,50 kg Pale Malt (2 Row) UK (5,9 EBC)

0,40 kg Crystal Malt – 60L (Thomas Fawcett)

0,40 kg Munich Malt – 20L (39,4 EBC)

0,20 kg Wheat Malt, Ger (3,9 EBC)

10,00 g Simcoe – Boil 60,0 min

15,00 g Ahtanum – Boil 15,0 min

15,00 g Citra – Boil 15,0 min

20,00 g Ahtanum – Steep/Whirlpool 0,0 min

20,00 g Citra – Steep/Whirlpool 0,0 min

10,00 g Cascade – Steep/Whirlpool 0,0 min

1,0 pkg Safale American (DCL/Fermentis #US-05)

20,00 g Ahtanum  – Dry Hop 7,0 Days (Hvis Nøkken huska det)

20,00 g Citra  – Dry Hop 7,0 Days

Fermentation: 14 days, 19 degree

 

20131203Reinheitsgebot

Sidan det på bryggedagen var 500 år sidan Vilhelm den fjerde av Bayeren skreiv under på «Das Reinheitsgebot» (den tyske reinheitslova), haldt Djupdalsbrygg seg sjølvsagt slavisk til denne. Det var verken hegrenebb, ananasskal eller koriander i brygget. Her er det vatn, humle, malt og gjær som gjeld.

Advertisements

#8 Marka Pils og #9 Djupdalsk pilsner

Etter ein rolig periode med fulle skap og oppussing i heimen, var det endelig klart for bryggedag igjen! Sidan det er nytt år og nye moglegheiter, startar eg året med ølbryggingas Faux pas. Pils. Ordet som får hardbarka ølsnobbar til å gå i lette spasmar, samtidig som dei prøver å skjule eit overberande og nedlatande andletsuttrykk. Hadde det eksistert eit ølbryggingspoliti hadde nok straffa blitt evig drikking av Budweiser(den amerikanske), samt Absolutt Trekkspel 1,2 og 3 i repeat på spelelista.

IMG_1812

Pils er inngangsporten for dei aller fleste til øl, og for min generasjon så var det ikkje mykje anna å få i butikkane. Eg må vel innrømme at det går lenge mellom kvar gang eg kjøper ei pils no, men ei god pils er ikkje å forakte på ein varm sumardag.

IMG_1798

For meg er pilsbrygging ein test på kor langt eg har komen som bryggjar. Her er det ikkje store mengder humle og gøyme usmak bak. Pils er undergjæra, som betyr at ein nyttar låg temperatur under gjæringa. Dette gjer at alt tek lengre tid. Gjæringsperioden er 3-4 veker, og etter flasking og karbonering, skal flaskene stå kaldt i minst to månader. Lang produksjonstid gjer at reinhald og rutinar er ekstra viktig for å få eit bra resultat.

Eg har valt å gå for to brygg av typen Bohemian Pilsner. For første gong bryggar eg ikkje ferdige sett, men står på eigne bein. Det eine pilsa er basert på oppskrifta Gahr ed pilsner, og den andre ein Pilsner Urquell klone eg fann på Norbrygg si nettside.

 

pilsner-urquell-logo-1024x784

Skal ein brygge pils, er det ikkje mogeleg og kome utanom Pilsner Urquell. For å ta litt historikk er Bohemia det tyske namnet på ein del av Tsjekkia. Pilsen er det tyske namnet på den Tsjekkiske byen Plzen. I 1838 var kvaliteten på ølet så dårleg i Plzen at bystyret straffa dei lokale bryggjarane med å tøme ut 36 tønner øl i det offentlege. Det gjekk så dårleg at lokale bryggjarar var i ferd med å bli utkonkurrert av Bayersk og Austerriksk import øl. Gode råd var dyre, og enden på visa blei at dei slo seg saman og bygde eit moderne bryggjeri, basert på Bayersk modell. I tillegg henta dei ein bayersk bryggjemeister kalla Josef Groll. I staden for å bruke det mørk malt som var vanleg i dei tider, laga Groll ein lys malt basert på tsjekkisk korn. Med gjær smugla inn frå Bayern og den lokale Saaz humla, hadde han i 1842 laga den første blonde lagerøla. Ordet Urquell stammar igjen frå tysk. Ur kan bli oversett med «original» og med quell meiner ein «kjelde». Pilsner Urquell er i dag opphavet til 90% av den øla som konsumerast i dag.

Den originale oppskrifta til Groll:

Groll’s Pilsner

(5 gallons/19 L, all-grain)

OG = 1.046 FG = 1.011

IBU = 40 SRM = 3.5 ABV = 4.4%

Ingredients

7.33 lbs. (3.3 kg) pale Pils malt (such Weyermann Pilsner) (1.5–2 °L)

0.75 lbs. (340 g) Weyermann Acidulated malt (1.7–2.8°L)

0.75 lbs (340 g) Weyermann Cara-foam or Briess Carapils (2 ºL)

0.5 lbs. (225 g) Munich malt (10°L)

9.3 AAU Czech Saaz hops (bittering) (2.33 oz./66 g of 4% alpha acid)

1 oz. (28 g) Czech Saaz hops (flavor)

0.5 oz. (14 g) Czech Saaz hops (aroma)

0.3 oz. (8.5 g) Irish moss

1 package of Czech-style lager yeast (such as Wyeast 2278, Wyeast 2124, White Labs WLP800 or White Labs WLP802)

1 cup DME or corn sugar (for priming)

IMG_1800

Sidan lageret mitt byrjar å minke hadde eg moglegheit til å frigjere det store kjøleskapet til gjæring. Dette gjer at eg kan doble produksjonen, og at eg kunne gjere to brygg på ein dag. Pils skal som nemnt gjære minimum 3 veker, og om eg skulle nytta det vanlege skapet med plass til eit kar, så ville det ha låst produksjonen min i lang tid.
Marka Pils

Med to brygg på ein dag, så var planen å starte tidleg. Morgonen gjekk dessverre litt i frå meg så eg var ikkje i gang med første mesk før klokka 11. Den første pilsa på programmet var Marka Pils. Namnet er henta frå Gåseidmarka som er kor Djupdalsbrygg er lokalisert. Marka pils er basert på ein Urquell klone. Dette er ikkje ei rein Saaz humla pils, men sidan Djupdalsk pilsner er det, så tykte eg at det var greitt å prøve ei oppskrift med ein litt annan profil.

IMG_1815

Oppskrift:

Size: 23,0 L

Efficiency: 73,0%

Attenuation: 73,0%

Original Gravity: 1,050 (1,044 – 1,056)

Terminal Gravity: 1,013 (1,013 – 1,017)

Color: 8,77 (6,89 – 11,82)

Alcohol: 4,92% (4,2% – 5,4%)

Bitterness: 38,0 (35,0 – 45,0)

Mash:
65C i 60 min
75 C 10 min

Boil:
60 min

Ingredients:

5000 g (94,5%) Bohemian Pilsner Malt – added during mash

230 g (4,3%) CaraMalt – added during mash

60 g (1,1%) Munich TYPE I – added during mash

20 g (16,7%) Northern Brewer (10,5%) – added during boil, boiled 60 m

50 g (41,7%) Czech Saaz (2,9%) – added during boil, boiled 25 m

50 g (41,7%) Czech Saaz (2,9%) – added during boil, boiled 8 m

2 pk Saflager W-34/70 11,5g

Fermentation: 21 days 10 C

IMG_1804

Bryggeprosessen gjekk greitt. Gjæra var hydrert før bruk, og eg fekk faktisk ut vørter på 10 grader som var målet. Totalt 23 liter til gjæring med ein OG på 1,054.

IMG_1807

Djupdalsk pilsner

Med første pils til gjæring så var det bare å peise på for å bli ferdig. Eg er ikkje heilt sikker på om det var Grainfather appen som lura meg, eller om det var eg som måla opp feil, men det blei mykje meir væske enn berekna.

IMG_1798

Oppskrift:

OG: 1.047-50
FG: 1.010-14
IBU: 40
Alkohol: 4,7%
EBC: 7
ME: 73%

Volum: 23 liter

Malt:
5,0 kg Pilsnermalt
350g Munich Mørk 25 EBC
Totalt: 5,35 kg

Humle

55g Saaz, 3,5%, FWH
45g Saaz, 3,5%, de siste 30 minuttene
45g Saaz, 3,5%, de siste 10 minuttene
45g Saaz, 3,5%, de siste 2 minuttene
Totalt: 190g

Gjær:
2 pk Saflager W 34-70

Gjæring:
21 grader C 10 dager

Resultatet blei nesten 28 liter pils til gjæring. Eg var redd eg måtte sitte heile kvelden for å koke ned mengda, for å komme ned til korrekt OG. Når eg tok måling vart eg derimot positivt overraska. OG var 1,050 etter 90 min kokning. Ein kan vel få ein ubalanse i forhold til humle, men humle mengda er eigentleg til ein 25 liters batch så eg trur det burde vere innanfor?
IMG_1809

Rundt 50 liter til gjæring. Fornøgd med det.

 

 

 

 

 

 

#7 Mandarina IPA

Sidan brygging har ein del daudtid, hadde den effektive delen av meg funne ut at brygging og flasking samtidig var ein god ide. Med andre ord ein mann som gjer to ting på en gang. Kva meir kan gå gale?

MandarinaIPA

Sidan eg ikkje har laga IPA sidan første brygg, er det dette som står på planen i dag. Ølet eg skal lage heiter Mandarina IPA. Namnet er ikkje henta frå fruktdisken på Spar, eller menyen på næraste Kina sjappe. Namnet kjem frå humlesorten Mandarina Bavaria. Denne humla har ein behageleg fruktig smak, med hint av mandarin, søt appelsin og urter. Her får ein naturleg nok dekka minst tre av dei fem om dagen!

IMG_1532

Sidan eg skulle gjere to ting på ein gong så hadde eg alliert meg med naboen i dei kritiske fasane. Kverna vart handtert av to stødige karar, og kverna malt hamna i kjelen.

IMG_1615

Sidan eg enda ikkje hadde starta å multitaske gjekk mesking som ein draum, og brygget var klart til kok.

IMG_1616

Når vørteren hadde byrja å koke var det klart til flasking, og eg gjekk då frå singel- til multitasking. Sukkerlake hadde eg klokeleg klargjort på førehand slik dette blei i det minste gjort rett. Halvvegs ned i karet kom eg på at eg ikkje hadde gjort FG målinga, og eg heiv meg rundt med pipetta. BRIX verdien blei tasta inn i refraktometer kalkulatoren, og verdien var heilt på tryne. Hadde noko gått gale i gjæringa? Her var gode råd dyre. Hydrometer vart henta fram for kontrollmåling, og her var ein rett på 1,012. Akkurat der ein skal vere.

IMG_1614

Sidan refraktometer ikkje hadde svikta meg tidlegare gav eg meg naturelg nok ikkje så lett med dette. Etter mykje knoting og ein augneblikk av fornuft, kom eg til at eg sjølvsagt brukte feil kalkulator. Med riktig versjon hamna eg også der på 1,012 i FG. Gleda vart dessverre ganske kortvarig då slurpelydane frå heverten tala om mangel på merksemd og omsorg. Fornærma som den var slapp den eit par hikst før den gav seg for dagen.

IMG_1617

Forsøk på å få opp dei siste litera med øl resulterte berre i at gjæra blei virvla opp, og det var vel Dodraugen som enda opp med den beste kvelden av alle.

IMG_1613

Når det var klart til tapping kom naboen over, og ein fekk igjen balanse i universet. Tappinga resulterte i 40 flasker Sambryggs(s)øl, samt smaksprøve til flaskaren og korkaren. Dette blir bra!

IMG_1621

Med flaskinga unnagjort burde resten av prosessen vere plankekøyring, men den gang ei. IPA er eit øl som kjenneteiknast av mykje smak, og det som lager smaken er mykje humle. Dette er eit problem for filteret på Grainfatheren. Dette har ein tendens til å tette seg, og allereie etter 5 minutt rann det sakte.

IMG_1620

Mi rutine har då vore å skrape vekk det verste med storsleiva, og kvifor endre noko som verkar? Problemet denne gong er at styrkedråpane frå flaskinga tydelegvis hadde gitt meg kjempekrefter, slik at neste gong det var tid for skraping, var det ikkje noko filter å skrape? Det låg å kose seg på botn av kjelen, og syntes at skrapinga mi ikkje høyrde heime nokon stad. Utan filteret gjekk det ikkje lang tid før pumpa gikk tett, og straumen av øl til gjæringskaret stoppa opp. Løysinga blei hard, men kjærleg massering av slangen mellom Grainfatheren og motstraumskjølaren. Dette fekk etter litt pumping ut driten av systemet slik at pumpa igjen fungerte. Jaja. Det er i motbakkar det går oppover.

Mandarina IPA:

Est Original Gravity: 1,058
Estimated Alcohol by Vol: 5,8 %
Batch Size: 24 liter
Bitterness: 66,4 IBUs
Est Color: 10,8 EBC

Malt
5,60 kg UK Pale Malt
 3
00 g German Wheat Malt

100 g UK Amber malt

Humle
60 g Mandarina Bavaria, First Wort Hopped.
60 g Mandarina Bavaria,, 15 min.
60 g Mandarina Bavaria, 15 min.
130 g Mandarina Bavaria, Dry-Hopped.
1 g Protafloc, In mash

Gjær
Safale US-05

#5 Krøll(sch) på tunga

Kolsch

Kolsch

Kolsch

Kolsch

Kolsch

Kolsch

Kolsch

Kolsch

Kolsch

Kolsch

Kolsch

Kolsch

Kolsch

Kolsch

Kolsch

Kolsch

Av ein eller annan grunn finn eg Kolsch umogeleg å uttale. Det kjem både r, o og dobbelt l i uttalen? I eit forsøk på å lære kva det heiter tok eg det gamle skule trikset og skreiv ordet fleire gonger. Om det hjalp noko er ein annan sak. Namnet på øla gav seg i grunn sjølv. Krøll(sch) på tunga.

Krøll

Oppskrift:

Forventa min OG: 1.050

Forventa FG: 1.012

Forventa IBU: 27.8

Batchvolum: 25 liter

Korn:

Pilsner Malt: 5.5kg (96%)

Munich Malt: 0,2 kg (4%)

Humle:

90min:

Hallertauer Mittelfruh 6,3 % 33 g

10 min:

Hallertauer Mittelfruh 6,3 % 15 g

5 min:

Hallertauer Mittelfruh 6,3 % 20 g

Gjær:

4 pakker White Labs WLP029-German Ale/Kolsch

Koking: 90 min

Mesking:

60 min: 65 grader

10 min: 75 grader

Gjæring: 14 dager på 18 grader

IMG_1435 IMG_1437

OG havnet litt over forventa, men sidan eg var litt over ein liter under forventa volum er ikkje det noko uventa.

IMG_1438

Kölsch er ein øltype frå området rundt Køln. I motsetjing til mange lyse øl er Kölsch overgjæra (gjæring på rundt 20 grader), men den skal lagrast ved lav temperatur som annan lager etter gjæring. Ølet er lyst, gyllent og med mild bitterheit.

IMG_1439